Bane Literary Society

انجمن ادبی بانه

سهرهتا چیرۆک شێعر وتار ههواڵ وتووێژ کتێب فستیڤاڵ دراوسێکان

هویت و تنوع فرهنگی

ارائه دادن تعريف دقيق وثابتي از فرهنگ كار ساده اي نيست . هر شخصي تعريف جداگانه اي براي اين كلمه دارد . در واقع مي توان گفت به اندازه ي تمام فرهنگ هاي موجود در دنيا تعريف براي اين كلمه وجود دارد. از ديدگاه انسان شناسي با توجه به نظريه هاي اجتماعي وقوانين شهروندي ،فرهنگ آن است كه آموخته شود ،مشترك باشدوحس داشتن هويت را در شخص يا گروهي زنده كند.

سازمان يونسكو فرهنگ را اينگونه تعريف مي كند : فرهنگ مجموعه اي از ويژگي هاي مادي ،معنوي ،عقلاني ،واحساسي جامعه يا گروهي اجتماعي است كه هنر ،ادبيات ،شيوه ي زندگي وكنار هم زيستن ،سنتها وعقايد را در برمي گيرد .

يك گروه اجتماعي هماهنگ ومتحد ند زيرا اعضاي آن از قوانين مشتركي استفاده مي كنند . تفاوتهاي فرهنگي كه هر گروه با گروههاي ديگر دارد هويت فرهنگي آنها را تشكيل مي دهد .به زبان ساده تر از طريق هويت فرهنگي آنچه را كه هستيد تعريف مي كنيد وآنچه را كه نيستيد تشخيص مي دهيد .

روند تكاملي تاريخ نشان دهنده اين واقعيت است كه برخي فرهنگها در طي قرنها با ديگر فرهنگها ارتباط برقرار كرده و در قالب اصول خويش وارد تعامل فرهنگي در فرايند تقويت متقابل شده اند. تلاقي به وجود آمده بين فرهنگهاي گوناگون و مبادلات ميان فرهنگي در بين آنها به بقاء فرهنگها و تمدن بشري كمك كرده است. اين تنوع و تبا دل بتدريج زمينه را براي پيشرفتهاي علمي و فن آوري در بخشهائي از جهان ايجاد نموده و اين همان چيزي است كه امروزه از آن به عنوان ميراث مشترك بشري ياد مي گردد. ميراث مشتركي كه زمينه را براي ارزشهاي جهاني و مشترك درسراسر جهان فراهم آورده است.

«تفاوت» و «گوناگونی» فرهنگی یک خصوصیت انسانی است که حفظ این تفاوت ها بهعنوان ثروت و میراث فرهنگی مشترک تمام انسانها لازم است. همچنین گوناگونی فرهنگی باعث به وجود آمدن جهانی متنوع و غنی می شود که به گسترده شدن دامنه انتخابهای پیش روی انسان کمک می کند. سازمان یونسکو بر این نکته تاکید میکند که اگر تنوع و تفاوتهای فرهنگی در چارچوب دمکراسی، مدارا، عدالت اجتماعی و احترام متقابل میان اقوام و فرهنگهای مختلف قرار بگیرد، آنگاه عاملی مهم و حیاتی در راه صلح و امنیت محلی، ملی و جهانی خواهد بود .

با توجه به حضور فرهنگهاي متفاوت ومتنوع در دنيا ،چگونگي برقراري ارتباط بين فرهنگي كار پيچيده ودقيقي است . آشنايي با فرهنگ مخاطب ايجاد ارتباط را راحتتر مي كند .اما به علت ناآگاهي از فرهنگهاي مختلف ،فرهنگها دچار تنازع شده ومردم از هم متنفر مي شوند .همين امر باعث به وجود آمدن استعمار طلبي فرهنگي مي شود.استعمار طلبي فرهنگي باعث می شود يك فرهنگ سلطه ي خود را بر بقيه فرهنگها وخرده فرهنگها بيشتر كند. با توجه به آمار يونسكو نود و شش درصد از فرهنگها تحت سلطه ي چهار درصدی هستند كه نفوذ وقدرت بيشتري دارند .

«جهاني شدن» نيز تأثيرات گوناگوني را بر مقوله تنوع فرهنگي برجاي گذاشته است. يكي از اين آثار اين بوده كه نيروي جهاني شدن روند تطابق فرهنگي و تحميل ارزشهاي بيگانه را تسهيل كرده است. طرفداران توسعه طلبي فرهنگي براي جهاني نمودن نظام ارزشي خود در سراسر جهان به بهاي حذف ساير نظامهاي فرهنگي و ارائه تصويري نادرست و نامناسب از آنها در تلاشاند. پافشاري بر اين رويكرد باعث انزواي ساير فرهنگها، نابرابری و قوم پرستی میشود.

"دومینیک وولتون" محقق و دکتر جامعه شناس جريان جهاني سازي را به دو شكل عمده جهاني سازي اول و دوم تقسيم كرد . براين اساس جهاني سازي اول با تشكيل سازمان ملل متحد پس از جنگ جهاني اول شكل می گیرد . در اين دوران حاكميت دولتهاي ملي و رعايت اصول و ارزشهاي انساني، مهم تلقي شد. پس از آن جهاني سازي دوم يا جهانيسازي اقتصادي براي گردش به سمت يك بازارز واحد در سطح جهان(سازمان تجارت جهاني) صورت مي گيرد.اما اهميت تنوع فرهنگي در روند جهاني سازي وجه سومي را مي طلبد.

به عقيده وولتون جنبه ي سوم جهاني سازي در مثلث هويت، فرهنگ و ارتباطات خلاصه است.

يكي ديگر از عواملي كه تنوع فرهنگي را كم مي كند مسئله ي يكدست شدن فرهنگهاست .اين امر در كشورهايي كه از نظر فرهنگي به هم نزديكند بيشتر ديده مي شود . در آسيا ،كشورهايي مانند كره ،چين وژاپن دچار يكدستي فرهنگي شده اند وفرهنگ اين سه كشور با وجود تفاوتهاي عمده اي كه با هم دارند به صورت يك دست در آمده وتنوع آنها از بين رفته است .

مي دانيم كه بين زبان وفرهنگ ارتباطي تنگاتنگ وجود دارد زبان هاي مختلف خاستگاه فرهنگهاي مختلفند. حتي در يك ناحيه كه مردم آن با زبان مشتركي صحبت مي كند لهجه هاي متفاوت آنها تفاوت فرهنگي را به وجود مي آورند.

به عقيدهي وولتون تنوع فرهنگي بيش از هر چيز يك تنوع زباني است و تنوع زباني ، اولين موضوعي است كه در خلال اين مبحث حائز اهميت است .چنانچه بشريت تعداد زبانهاي زندهی دنيا را در گذشته 6000 نوع و امروز 200 گونه بيان كردهاست.

تنوع فرهنگي متشكل از تنوع زباني،ميراثهاي فرهنگي،سمبلها واسطوره هاست.اين تنوع از ابتداي عالم بشريت در تمام رژيمها حتي در رژيمهای توتالیتر وجود داشته است.

امروزه اولين بحث مطرح شده درجهانيسازي گشايش زبان،فرهنگ و سرمايه براي انسان است، ضمن اينكه پايههاي جهانيسازي ، خردورزي و گرايش به آن است.انسانها دراين ميان در بسياري از اوقات دچار دوگانگي مي شوند.آنها از طرفي مي خواهند در فرايند جهاني سازي ، حامل نقش شوند و از طرف ديگر سعي بر تثبيت ريشهها و هويتهاي بومي خود داشته باشند و در اين زمان پايههاي اولين تعارضات پيش مي آيد.

فرهنگهای مختلف یکدیگر را غنی میسازند، بر مایههای زندگی بشریت میافزایند و آن را از یکنواختی نجات میدهند. بیانیههای مختلف یونسکو عمدتاَ بر این نکته تاکید میکنند که  تنوع فرهنگی گنجینه بیبدیل بشریت است، گنجینهای که باید حفظ و پاسداری شود، شرایط و زمینههای شکوفایی و ارتقاء آن پدید آید  و هر چه پربارتر به  نسلهای آتی منتقل گردد. به ویژه فرهنگ ، زبان و سنتهای غیرمنفی اقلیتها ارزشهایی هستند که از دید یونسکو باید مورد حمایت و تقویت قرار گیرند.

یونسکو تفاوتهای زبانی را عاملی اساسی و بنیادین در تنوع فرهنگی میشناسد و بر نقش محوری آموزش در جهت حفاظت و ترویج گوناگونی زبانی و فرهنگی تاکید میکند.از جمله توجهات ويژه یونسکو، اعلام سال ٢٠٠٨ به عنوان سال جهانی زبانها بوده است.

یکی از پروژههای حفاظت از زبانها در سال ٢٠٠٨ پروژه مطالعه زبان کردی هورامی (Hawrami Kurdish) بود. کردی هورامی یکی از گویشهای زبان کردی است و در مناطقی از کردستان ایران و عراق بدان تکلم می شود. سازمان یونسکواین زبان را نیز جزو زبانهای در خطر اعلام کرده و از این رو پروژه جامعی برای مطالعه این زبان در سال ٢٠٠٨ تعریف شده است. هدف این پروژه شناسایی خصوصیات زبان کردی هورامی معاصر است که بنابر اعلام یونسکو پژوهش مستقلی در مورد آن صورت نگرفته است. از جمله کارهایی که ذیل این پروژه پژوهشی صورت گرفته بررسی دستور زبان کردی هورامی است.از دیگر اقداماتی که سازمان یونسکو در سال جاری میلادی حمایت از آنها را بر عهده دارد تدوین اطلس جهانی زبانهای در حال نابودی است. این پروژه که ویرایش سوم اطلسی است که سازمان یونسکو پیش از این در سالهای ١٩٩١ و سپس ٢٠٠١ میلادی منتشر کرده بود، آمار و اطلاعات و همچنین پراکندگی جغرافیایی زبانهایی را که با خطر فراموشی رو به رو هستند به روز می کند.

آمارها در حال حاضر تعداد زبان های موجود را چیزی در حدود 6٠٠٠ زبان برآورد میکند که از این میان در حدود نیمی از آنها با خطر فراموشی یا خاموشی رو به هستند. بهعبارت دیگر در هر دوهفته احتمال خاموشی یکی از این زبانها وجود دارد. خاموشی یا نابودی زبانها در اثر عوامل مختلفی از جمله از میان رفتن آخرین گویشوران آنها و یا جذب و حل شدنشان در زبانهای دیگر به وقوع می پیوندد.. بررسی این نکته که کشورهای مختلف جهان و دولتهای آنها تا چه حد خود را ملزم به حفظ و تقویت تنوع فرهنگی در چارچوب مرزهای خود و یا تعامل مثبت با گوناگونی های فرهنگی در خارج از مرزها کردهاند، بحثی است گسترده که همواره با پرسشهای فراوانی از سوی منتقدان مستقل روبهرو بوده است.

اگر از بين رفتن زبانها با همين سرعت پيش رود ، قطعاًدر آينده اي نه چندان دور ديگر چيزي به اسم تنوع فرهنگي وزباني عنوان نخواهد شد . بنابراين ملتها،فرهنگها وخرده فرهنگها هر چقدر بيشتر بتوانند در حفظ ونگهداري سنتها وعقايد وآداب ورسوم خود بكوشند ،نهايتاًهويت مستقل براي خود ونسلهاي بعد از خود به جا مي گذارند . هويت فرهنگي وسيله اي است براي تعريف خود وتشخيص از ديگران .

صدیقه سمیعی

اردیبهشت 88

منابع :

http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2549899,00.html

http://www.kayhannews.ir/860611/12.htm

http://www.aftabnews.ir/vdccpxq0.2bqe48laa2.html

http://www.gunaskam.com/az1/index

http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/Tehran/fa/nonalignment

http://wiki.tigweb.org/index.Understanding_culture

خانه کارگاه داستان شعر مقاله گزارش گفتگو کتاب فستیوال پیوندها