Bane Literary Society
انجمن ادبی
بانه
سهرهتا
چیرۆک
شێعر
وتار
ههواڵ
وتووێژ
کتێب
فستیڤاڵ
دراوسێکان
|
دادپهروهری
و ژیانی
هاوشاریان كریم
قادرپوور ثيَشةكى يةكيَك
لةو طوتارة
كؤنانةي كة
هةتا
ئيَستاش طةرم
و طورِي
تايبةت بة
خؤي هةيةو
بةردةوام
قسةي لة سةر
دةكريَت
طوتارى
تايبةت بة
دادثةروةريةو،
بة زؤريش لة
ثرسياريَكي
سةرةكي دا
خؤي دةبينيَتةوة
كة ئايا
دادثةروةري
شتيَكي
ويراسيةو
هةر لة كاتي
لة داييك
بوونةوة لة
طةلَمان لة
داييك
دةبيَت؟ يان
ئةوةتا لة
دةورووبةرةوةو
لة ريَطاي
ثةروةردةوة
فيَري دةبين
و لة سةرى راديَين؟
لة راستي دا
ئةوةى ئيَمة
رؤذانة بة ناوي
حةق و ناحةق
قسةى لةسةر
دةكةين
ثةيوةندى
هةية بة
بةهاو داب و
نةريتة
كؤمةلَايةتيةكانةوة.
كة واتة
دادثةروةري
شتيَكة كة بة
دةست ديَت و
هةر لة
كؤنيشةوة
سوقرِات
دادثةروةري لة
ثالأ
دانايي،
بويَري و
خؤثاراستنةوة
بة فةزيلةت
دةزانآ كة
وةك ، هةر
هونةريَكي
تر دةكريَت
لة ريَطاي
راهيَنان و
ثةروةردةو
خووطرتن
ثيَيةوة
فيَرى ببين. هةر وةها
ثةيوةندي
دادثةروةرى
بة ياساوة لة ض
فؤرِميَكدا
خؤى
دةبينيَتةوةو
ضؤن دةتوانين
لة جيهانى
مؤديَرِن و ثيَشكةوتوودا
كة لة
رةهةندي زؤر
ئالَؤزدا خؤى
دةبينيَتةوة
ئيَمة سةيرى
دادثةروةرى
بكةين بة
مةبةستى
دابين كردنى
ثيَداويستيةكانمان
و كةلَك
وةرطرتن لة
توانست و
ئيمكاناتى وةك
ثةروةردةو
ئيش و كارو
كةلَك
وةرطرتن لة
خزمةت
طوزارى
تةندروستى و
طةشت و
طوزارو. ئيَمة
بة ض شيَوازيَك
بتوانين لة
ريَطاى ئةو
ئيمكاناتةى
لة
كؤمةلَطادا
هةية قسة لة
سةر
دادثةروةرى
بكةين و ئةم
ئيمكاناتة
ضؤن بة سةر
هاوشاريان
دا دابةش
دةكريَت.
ئةطةر بيَت و
هاوشاريان هةست
بة
دادثةروةرى
بكةن ضؤن
ثةيوةنديان
بة دةولَةتةوة
دةبيَت و لة
كاتى هةست
كردن بة نةبوونى
دادثةروةرى
بة ض جؤريَك
ثةريَشان و
نيطةران
دةبن و ئةم
شيَوازة لة
بيركردنةوة
ض كاردانةوةيةكى
بؤ سةر
دةولَةت
دةبآ؟ لة
ريَطاي ئةمانةو
دةيان
ثرسيارى
ترةوة هةولأ
دةدريَت لة
ناوةرؤكي
ضةمكى
دادثةروةرى
دا قسةي لة
سةر بكريَت و
هةتا
رادةيةك
باطرِاوةندة
ميَذووييةكةى
ئةم ضةمكة
روون
بكريَتةوة. تيَرِوانينةكان
بؤ
دادثةروةرى بة
دريَذايي
ميَذوو دوو
تيَرِوانين
بؤ دادثةروةرى
هةبوة: وةك
نديَشةيةكى
بان زةميني
كة سةربةخؤية
لة مرؤظ ،
هةروةها وةك
ئارِمانيَكي
كؤمةلآيةيى
كة
دروستكراوى
مرؤظةو بةم
جيهانةوة
ثةيوةستة.
ئةم دوو
بؤضوونة
ئةوة ئاشكرا
دةكةن كة
جياوازي
هةية لة
نيَوان
تيرِامانيَكي
تيؤرى و
ثرِاكتيكي
داو هةروةها
بير
كردنةوةيةكي
وردى
فةلسةفى و
رةفتارى
ثرِاكتيكى. يةكةم:
دادثةروةرى
وةك
ئةنديَشةيةكي
بان زةميني لةم
ديدطايةدا
ئةنديَشةي
مروَظ ضاوثؤشى
ليَ دةكرآ لة
ثرِؤسةى
دادثةروةريداو
وةك
ئةنديَشةيةكى
سةربةخؤ لة
مرؤظ سةيرى دةكرىَ
كة
ذيَدةريَكي
نيةو
بةشيَكة لة
ريَكوثيَكي
جيهان. ئةم
ديدطاية
بةرةو
ريَطايةكي ثرِ
لة طوومان و
زيَدةرؤيانةو
ناديار
هةنطاو دةنآ دووةم:
دادثةروةرى
وةك
ئةمريَكي
ثةيوةست بة مرؤظةوة ئةرةستوو
لةو
باوةرِةداية
كة مرؤظ ئاذةلَيَكي
سياسي و
كؤمةلَايةتيةو
و تةنيا بوونةوةريَكة
كة
تيَطةييشتنيَكى
هةية بؤ ((دادثةروةرى
و
نادادثةروةرى))
ئةرةستوو
هةولأ دةدات
مرءظ
ببةستيَتةوة
بة دةروو
بةرى خؤيةوةو
لة سياسةت دا
دةلَآ:(دادثةروةرى
ثةيوةست كةرى
مرؤظةكانة
لة ناو
دةلَةت دا)1 سةبارةت
بة بةشي
يةكةم ئةم
تيَطةييشتنة
ئاشكراية كة
ئةم شيَوازة
بيركردنةوة
سةرةتايية
لة رؤحى ئايينيَكي
سروشتيةوة
سةردةرديَنيَ
، كة ريشةى لة
ترس و
ثيَداويستى
داية. لة رووى
ثيَويستيةوة
ئةم ضةمكة
بريتي بوو لة
تةسليم
بوونى كويَركويَرانة
بؤ ئةو
توخمانةى بة
خواوةند
دادةندران. لة
سةرجةم ئةو
ئةنديَشة
سةرةتاييانةدا
ئةمريَكي
بان سروشتي
هةية كة مرؤظ
وةك
بوونةوةريَكي
ذيَر ضةثؤكة
سةيرى كراوة
يان ئةوةتا
بةرامبةري
رةحم و
بةزةيي
هةبوة يان
سزا دراوة. ئةفلاتوون
لة دابةش
كردنى
كؤمةلَطا بة
سةر سآ ضيني (
فةيلةسووف –
حاكمةكان،
جةنطاوةران
و كريَكاران)
كة هةر كام بة
دواى ئيش و
كارى خؤيانةوةن
و كاريان بة
سةر كارى
ئةوى ترةوة
نية، بةو
ئةنجامة
دةطات كة
هةركةس بة
ثيَي ئةرك و
ثيَداويستى
بةشة
ثيَكهيَنةرة
سروشتيةكانى
( ئةقلأ،
ئيرادةو
هةست) ذيانى
خؤى سةرو
سامان بدات.
بةم شيَوازة
تيؤرةى
دادثةروةرى
ئةفلاتوون و
ثيَناسةى
ئةو ئةم
ضةمكة دةكرآ
لة تيَطةييشتن
و
هةلَيَنجانى
ئةو لة دابةش
كردنى دةولَةتى
ئارِمانى و
نموونةييدا
بؤ سةر سآ ضين
سةير بكةين
كة
ثيَكهاتوون
لة: طروثيَكي
بضووك لة حاكمةكان
كة ئةقلأ بة
لاى
ئةوانةوةيةو
مةعريفةيةكيان
لة
دادثةروةرى
رةها بةدةست
هيَناوة. جةنطاوةران
( سةربازى يان
ياريدةدةر)
كة ئازايةتى
و بويَرى بة
لاى
ئةوانةوةيةو
لة ئةنجام دا،
ثيشة
طةرةكان يان
ئةو تاكانةى
لة ذيَر دةستي
حاكميةت دان (
بيَجطة لة
كؤيلةكان) ،
دادثةروةرى
ئةسلَيَكى
يةكيةتى
بةخش و
ريَكخةرةو
هةر سيَكيان
لة هاوسةنطى
دا رادةطرآ.
سةبارةت بة
بةشي دووةم
ئةرةستوو لة
كتيَبي طوتاربيَذيةكةيدا
واتايةك بة
قسةكاني خؤي
دةبةخشآ و
دةلَيَ
دادثةروةرى
فةزيلةتيَكة
كة بة
هاوسةنطي لة طةلَ
ياسادا بة
هةر كةس ئةو
شتةى كة مافي
خؤيةتى،
دةبةخشيَت.
ئةمة لة كاتيَك
داية كة
نادادثةروةرى
شةرِيَكة كة
بة ثيَي ئةو
مرؤظ بة
ثيَضةوانةى
ياساوة،
داواكارى و
بانطةشةى
شتيَك دةكات
كة كةسانى تر
خاوةنى ئةو شتةن.2 كارلأ
ثوثيَر لة
بيرؤكةكانى
خؤى بؤ
دادثةروةرى لة دوو
كتيَبى "
كؤمةلَطاى
كراوةو
دوذمنةكانى "
و " هةذارى
ميَذووطةرايي"
هيَرش
دةكاتة سةر
ئةو كةسانةى
كة
ئةنديَشةكانيان
لة خزمةت
ديكتاتؤرى
دابوون و رآ
خؤشكةرن بؤ
دروست بوونى
حكومةتى
زالَمةكان و
بة ثيَغةمبةرانى
درؤيي
ناويان
دةبات. ئةم
زاناية هيَرش
دةكاتة سةر
ئةنديَشةكانى
ئةفلاتوون و
هيَطلأ.
هةروةها
ثوثيَر
ماركسيسم بة
يةكيَك لة
هةلَة طةورة
مرؤييةكان
ئةزانآ . بة
زؤرى بةرطرى
لة
دةستكةوتةكانى
ديَمؤكرِاسي
ليبرِالأ
دةكاو
سةرةرِاي
رةخنةو
خستنة رِوى لاوازيةكانى
، وةها
سيستةميَك
بة
دادثةروةرانةترين
و باشترين
سيستةميَك
هةلَدةسةنطيَنى
كة ميَذووى
مرؤظايةتى
بة خؤيةوة
بينيوة. سةبارةت
بة
ئةفلاتوون
لة بوارى
دادثةروةريةكةيدا
ئاماذة
دةدات بة وةى
كة ، لة
كاتيَك دا
ضةمكى
دادثةروةرى
لة ميَشكى
ئيَمةدا
واتاى دابةش
كردنى
بةرابةر ، لة
ئةركى
هاوشارى
بوونمان دا
واتا دابةش
كردنى
سنوداربوونى
ئازادى ،
بةرابةرى لة
بةرابةر
ياساداو
بآلايةنى
دادوةرى
خانةى
دادمان وةبير
دةخاتةوة،
ئةفلاتوون
لةم ضةمكة
واتاى ضينايةتيمان
بؤ دةست
نيشان دةكات.
لة ديدطاى
ثوثيَرِةوة
تيَطةييشتنى
مرؤييانة بؤ
دادثةروةرى
ئةوةية كة
يةكسانى لة
نيَوان
مرؤظةكان دا
جيَطير
بكريَت ،
خسلَةتة "
سروشتيةكان "
بسرِدريَنةوةو
تاكيةت
بثاريَزرآ و
لة ئةنجام دا ثاريَزطارى
كردن لة
ئازادى
هاوشاريان
بة ئةركى دةولَةت
بزاندرآ.3 بةلاى
" بيَنتام"
مةوة تةنيا
ثيَوةر بؤ
دامةزراندنى
سيستةميَكى
دادثةروةرانةى
ياسايي ئةوة
بوو كة ياسا
دانةران
دةبىَ
داخوازى" زؤرترين
ضاكة بؤ
زؤرترين
ريَذة بن" .
ئةو روناكى
بةخشي ئةم
طريمانةية
راديكالَ و
ديَمؤكرِاتيكة
بوو كة
فةيلةسوفان
نابيَت
سةبارةت بةو
بةهايانةى
كة دةولَةت
بةدواداضوونيان
بؤ دةكات ،
برِيار بدةن
و هةلَسانطاندنى
دةولَةتةكان
لة سةر
بنةماى
سنوريَك كة هةر
دةولَةتيَك
نويَنةرى
ئةو
بةهايانةية
لة ئةستؤى
فةيلةسوفان
دا نية. لة
بةرابةردا ،
دةولَةتى
دادثةروةر
دةبى
رةنطدانةوةى
هةلَبذاردنة
ئابوورى و
ئاكارى و
جوانناسي
هاوشاريانى
خؤيان بن. 4 ماف و
دادثةروةرى لة
ديدطاى
هابرماسةوة
بة طشتي
سةرجةم
سيستمة
كؤمةلآيةتيةكان
لة طةلأ
دياردةى
شارستانيةت
دا بةرةو روو
بوون. بةم
شيَوازة
ثيَوةرى شارستانيةت
بة
قؤناغيَكي
ثرؤسةى
تةواوكارىو
طةشةسةندنى
جؤرةكانى مرؤظ
و
كؤمةلَطادا
رؤييشتوة.
زؤربةى
بيرمةندان
دوو
ثاراميترى
"ماف"و
"دادثةروةرى"
بة لقيَكى
سةرةكى و
ستراتيذي
شارستانيةت
دادةنيَن. لة
كاتيَك دا
هابرماس ئةم
طشتاندنة بة
راست
دادةنآو
باوةرِى
واية كة
دروستة
شارستانيةت
بة واتاي
طةشةسةندن و
بةرةو
ثيَشةوةية بةلآم
وةك ثيَويست
ئةوةية كة
بةردةوام لة
طةلأ حةق و دادثةروةرى
دابيَت. ئةم
ديدطايةي
هابرماس خالَيَكي
دروستة
ضوونكة
ئةطةر
شارستانيةتة
طةورةو
ثرِشنطدارة
كؤنةكان
سةير بكةين
رةنطة لة
بنةرِةت دا
بة واتا
ئةمرِؤييةكةي
ئةوةى كة
نةكرآ تيا
بدؤزينةوة
دادثةروةرى
و رةضاوكردنى
مافةكاني
تاكة. نمونة
وةك
شارستانيةتة
كؤيلايةتيةكاني
ميسرى كؤن و
يؤنان و رؤم.
لة لايةكي
ترةوة
سةرجةم
شارستانيةتة
مرؤييةكان
لة سةرةتايترين
فؤرِمة
كؤمةلآيةتيةكانةوة
بطرة هةتا
ثيَش
كةوتووترينةكةيان
لة هةنديَك لايةنةوة
جياوازن لة
يةكتر: 1-
دةسةلآتي
حاكمي
ناوةندي(
ئؤرطاني
دةسةلاتي
دةولَةتي
سياسي بة
بةراورد لة
طةلأ
ئؤرطاني
هؤزدا) 2-
دابةش كردنى
كؤمةلَطا بة
سةر ضينةكان
دا 3-
ثةرةسةندني
جيهان بيني
ناوةندي بة
مةبةستي شةرعيةت
بةخشيني
ياسايي بة
دةسةلآتي
سياسي.5 ئةم
ديدطاية
سةرنجمان بؤ
ئةوة
رادةكيَشآ
كة ثرؤسةى
طةشةسةندني
مرؤيي
ضوارضيَوة
ياساييةكاني
طؤرِيوةو توانيويةتي
لة بةرطري
كردني
مافةكاني
مرؤظ دا
رؤلَي
تايبةت
بطيَرآ كة
بةرة بةرة لة
ضوارضيَوةي
ئاسايي و
ئاسمانيةوة
بةرةو ئةوة
دةرِوات
هةتا خؤي لة
ضوارضيَوةيةكي
ياسايي و
ئةنجامة نوآكاني
مرؤظ دا
بدؤزيَتةوة. ياساو
دادثةروةرى ئةوةى لة
ياسادا بة
خالَى
هاوبةشي
هةموو كؤمةلَطاكان
و سيماى ئةو
كؤمةلَطايانة
دادةندريَت
بةدواداضونى
ئةو واقيَع
بينيةية كة
لة كاتى
ضارةسةر
كردنى طرفتة
حاشا
هةلَنةطرةكانى
نيَوان تاك
يان
طروثةكان دا
دةبيندريَت،
ئةوةى
ليَرةداو
لةم
نيَوانةدا
ناكرآ ضاوثؤشي
ليَبكةين
وشةى
"دادثةروةرية"
و سةرةرِاى
ئةوةش نابيَت
ئةم دوانة
تيَكةلأ
بكةين. ئةطةر
بيَت و ياسا
ئامرِاز
بيَت ئةوا
دادثةروةرى
ئامانجة.
دادثةروةرى
ئةنجامى
هةولَةكانى
مرؤظة، ئاسؤيةكى
دوورة بؤ
كةسيَك كة
خةيالأ
دةكات لة
دةست خؤي
دايةو بة
ثيَى بؤضونى
هةركةسيَك هةلَدةسةنطيَندريَت.
بةم ثيَية
دادثةروةرى
بة شيَوةيةكى
حاشا
هةلَنةطر
ريَذةيية.
ليَكؤلينةوة
لة شيَوازة
ياساييةكانى
كؤمةلَطا
كؤنةكان بة
بةراورد لة
طةلأ
كؤمةلَطا
سةردةميةكان
دا ئةوة
ئاشكرا
دةكات كة
كؤمةلَطاكان
بة بآ دادثةروةرى
بوونيان
نةبوةو
بوونيشيان
نابيَت.
كؤمةلَطا بة
بآ بوونى
ميَكانيسمى
ضةسثاندنى
خاوةنداريةتى
،
طواستنةوةو
طةياندنى
مافةكان، طةرِةنتى
ئةو
برِيارةى كة
دادوةرو... لةو
سةردةمةدا
نةبوة
كردووة. ئةم
ميَكانيزمة
لة داب و نةريتةكانى
كؤمةلَطا
سةرةتاييةكان
دا باو بووةو
هةيكةلى ئةو
كؤمةلَطايانةى
ثيَك هيَناوة.
ئارتؤر
مؤريس
هووكار،
زاناى بوارى
مرؤظ ناسي ، سةبارةت
بة
تاوانةكانى
دةست دريَذى
بؤ سةر ريَساو
ياساكانى
خزمايةتى لة
نيَوان
خةلَكانى
ئاران دا ،
بةم شيَوازة
دةنوسيَت:
تةنيا حاكم،
بيرو بؤضونى
طشتية كة لة
ريَطاى ئةو
ئامرِازانةوة
لة بةر دةستى
دان كةلَك
وةردةطريَت. هةركةس
لةو
زيانانةى كة
ثيَى دةطات
يان ئةو سووكايةتيةى
بة ذنةكةى
دةكريَت
تؤلَة دةستيَنيَتةوة
. ئةم شيَوازة
هيض ضةشنة
بةرِةلَلَاييةك
دروست
ناكات،
ضونكة
كؤمةلَطا
ثشتيوانى
مةعنةوى خؤى
بؤ تاكى زيان
ليَكةوتوو
ناشاريَتةوة.
كؤمةلَطا
بة تةسليم
كردنى تاوانبار
بؤ ئةو كةسةى
كة داواكارى
تؤلَة
سةندنةوةية
لة بةرذةوةندى
دادثةروةريدا
هةنطاو دةنآ .
لة يارى
ململانيَى
كةسةكان دا ،
كؤمةلَطا لة
بةرذةوةندى
دادثةروةرى
دا هةنطاو
دةنآ.6 ئةوةى
ليَرةدا
بةرضاوة
ئةوةية كة
بوونى دادثةروةرى
لة كؤمةلَطا
كؤن و
نويَكان دا
شتيَكى حاشا
هةلَنةطرةو
بةردةوام
كؤمةلَطاكان
هةولَى
خؤيان داوة
بؤ جيَطير
كردنى
دادثةروةرى.
بةلآم جياوازيةكى
زءَر هةية لة
نيَوان
كؤمةلَطاكان
و سةردةمة
جياوازةكان
دا، ئةوةى لة
كؤن دا مسؤطةرى
بوونى
دادثةروةرى
كردووةو لة
جيات ئةو فؤرِمة
ياساييةى
ئيَمة
ئةمرِؤ
ئةيناسين ئةو
داب و نةريتانة
بوون كة لة
لايةن
زؤرينةوة
ثةسةند بوون
و كاريان
ثيَكراوة و
تةنانةت لة
سنووريَكى
دياريكراودا
و بة ثيَى
جؤرى
كؤمةلَطاكان
فؤرِمةكانى
ياسا بؤ
دابين كردنى
دادثةروةرى
جياواز بوون .
بةلآم
ئةمرِؤ
دادثةروةرى
لة ثانتايةكى
بةرفراوان
تردا
دةردةكةوآو
تةنانةت لة
ئاستى
جيهانيش دا
قسةى لة سةر
دةكرآ .
فؤرِمى دادثةروةرى
كة زياتر لةم
رؤذطارةدا
بة دادثةروةرى
مؤديَرِن
ناوزةد
دةكرآ
لة زؤر
شويَن دا
سنوورةكانى
بةزاندووة
بة جؤريَك ئةطةر
بيَت و
نادادثةروةرى
لة
شويَنيَكى
جيهان دا
هةست ثيَ
بكرآ لة
هةموو جيهان
دا نارِةزايةتى
بةرز
دةبيَتةوةو
هةولأ دةدرآ
بؤ
طةرِانةوةى دادثةروةرى
و ئةوةى كة بة
مافى مرؤظ و
بة رةوا
دادةندرآ .
بةم ثيَية
دادثةروةرى
بةرةو ئةوة دةرِوا
فؤرِميَكى
هاوبةش
بدؤزيَتةوة . ئةطةر
بيَت و
ئؤتؤريتة بة
واتاى
ثرِاكتيكي كردني
دةسةلآت لة
ضوارضيَوةيةكي
ياسايي دابيَت
لة رووي
لؤذيكيةوة
دةتوانين
ثرسيار
بكةين كة ياسا
ض
تايبةتمةنديةكي
هةية؟ رةنطة
ثةيرِةواني
هؤبز وةلآم
بدةنةوة كة
توندوتيذىو
بيَسةرةو
بةرةيي
ببيَتة
جيَطرةوةي
بؤشايي ياساو
هةتا
رادةيةكيش
هةر ياسايةك
بيَت لة
نةبوني ياسا
باشترة.
بةلآم
زؤرينةي
خةلَك ياسا
تةنيا بة ريَك
و ثيَكي
ثةيوةست
ناكةن
بةلَكوو بة
دادثةروةريشةوة
ثةيوةستي
دةكةن. بةلاي
ئةم زؤرينةوة
دةبيَت
رةهةند يا
لايةنيَكي
ئاكارى
هةبيَت هةتا
وةربطيرآ.
يةكيَك لة
هاورِيَيانى
سوقرِات كة
ئةفلاتوون
لة
كؤمارةكةيدا
باسي كردووة
لة شيَوازى
ديالؤط دا لة
زمان يةكيَك
لة مامؤستاياني
رةقيبيةوة
بة ناوى
سيمؤنيدس Simonides))
دةطيَريَتةوة
كة
دادثةروةري
بةم شيَوة
ليَك
دةداتةوة:
دادثةروةرى
واتاى ئةوةية
كة بة هةر
كةسيَك
بارتةقاي
مافى خؤي
ثيَبدرآ، كة
ليَك
دانةوةكةى
بةم
شيَوةية،
دةبآ لة طةلأ
هاورِيَكانمان
دا باش بين و
لة طةلأ دوذمنةكانمان
دا خراثة
بكةين. ئةم
ليَك
دانةوةية
زؤر بة ئاساني
رةت
دةكريَتةوة
ضونكة ئةطةر
دوذمناني
ئيَمة
دةروون ثاك
بن زؤر بة
ئاشكرايي
كردارو
رةفتارى
ئيَمة
نائةخلاقي
دةبيَت. لة
كاتة دا
يةكيَك لة
هاوكاراني
مامؤستا بة
ناوى تراسيماخؤس
(Thrasy macnus)
دةلَيَت: كة
بة راي ئةو
تيَطةييشتني
راستةقينة
لة
دادثةروةرى
ئةوةية كة
"بةرذةوةندي
بةهيزترينةكان"
بزانين و
دواتر ضونكة
لة قسةكةيدا
ناكؤكي
دةبينيَت
ئاوا بةرطرى
ليَدةكات كة
دادثةروةرى
بة ماناي
جآبةجآ
كردنى
ياساييةو
بةردةوام لة
هةموو
ولآتةكان دا
ئةوة
ئيرادةي
بةهيَزترين
تاكةكانة كة
زالَة بة سةر
حكوومةت و
ياساكانى دا.7 ئةم
شيَوازة
هةتا
رادةيةك
وامان
ليَدةكات كة
بةرذةوةندي
بةهيَزترينةكان
و جآبةجآكاراني
بة تةواو
كةري يةكتر
بزانين كة
جةهةروو سةرضاوةى
دةسةلآتيان
لة طةلَ
دابةش كردني
ئيمكانات بة
سةر هةموو
هاوشاريان
بةبآ هةموو فاكتةرةكاني
جياوازى
دانان
ناكؤكةو
ئةوة
كةمينةيةكي
دةسةلآت
دارة ثشتطرى
ياسا دةكات
كة ثةيوةستة
بة خؤيةوةو
ماناي
دادثةروةريش
لة ناو
زؤرينةدا
بةو جؤرة
ليَك
بداتةوة كة
مةبةستي
خؤيةتي و
بةرذةوةنديةكاني
خؤي دةثاريَزيَت. دادثةروةرى
و ئةخلاق سآ
ئارِماني
ئازادي،
بةرابةرى و
برايةتي لة
بةر دوو هؤ بؤ
تيَطةييشتن
لة دادثةروةرى
مؤديَرِن
ثيَطةيةكي
طرنط و
بنةرِةتيان هةية.
يةكةم ئةوةي
كة هاتنة دي
ئةوانة وةك
ئةوةى واية
كة
بنضينةييترين
و سةرةكي
ترين ئاوات و
ئارةزوةكاني
مرؤظ هاتبنة
دي ، لةم
ريَطايةوة
ئاوات و
حةزوو
داخوازية
جؤراوجؤرةكانى
تاك هةتا ئةو
شويَنةى لة
كردةوةدا
دةكريَت ديَتة
دى. دووةم
ئةوةية كة
هاتنة دي
ئةوانة
تواناو
هيَزى بة
ئؤرطانيزة
كردنى ذيان
لة سةر بنةماى
هيواو
ويستةكان بة
تاك دةبةخشآ.
ئةطةر بيَت و
ئةو سآ
توخمةي
سةرةوة
جيَطير
بكريَن ئةوا تاك
ئةو
ثيَكهاتةو
نؤرِمة
كؤمةلآيةتيانةي
كة وةك كارو
بارى
راسثيَردراو
بؤ
ئةنداميَكي
كؤمةلَطا
وان بة هؤي
ضالاكي و
تيَكؤشان و
يةكيةتي كار
كردن لة طةلأ
كةساني تردا
دةتوانآ تةنيا
بةشيَك لة
وانة بطؤرِآ.
هاتنة دي يان
بةلَيَني
هاتنة دي
ئةوان ئةو
ئةركة لة سةر
شاني تاك
لانابات كة
طرنطي بة
رةهةندي
ئةخلاقي كاروبارةكان
نةدات هةر
لةم بوارةدا
تيَطةييشتن
لةدادثةروةرى
نابيَت
تيَطةييشتن
لة ئةخلاق لة
خؤ بطريَت و،
سةرقالَ
بوون بة
دادثةروةريةوة
نابيَت
ئةخلاق
بةرةوة ئةوة
بةريَت وةك
شتيَكى
لاوةكى
سةيرى
بكريَت ئةو
سآ ئارِمانةى
سةرةوة
سةرةكى ترين
و بونيادى
ترين ويست و
مةيلة
مرؤييةكان
لة خؤ
دةطريَت نةك
سةرجةميان. رةنطة
بكرآ
بلَيَين لة
ئةنجامى
هاتنةدييان دا
بةختةوةرى
مرؤظةكانيش
دلبين
دةبيَت. لة حالَةتى
هاتنةدى
طريمانةيي
ئةم سيانةدا
يةكةم ئةوةى
كة بة هيض
جؤريَك
قةرار لة سةر
ئةوة نية كة
تاك لة طرنطى
ثيَدان لة
مةسةلةو
طيَرةوكيَشةكانى
تر دوور
بخاتةوة،
دووةم هاتنة
دييان ئةم
دةرفةتة بؤ
تاك
دةرِخسيَنآ
لة سةر بنةماى
تيَطةييشتنى
ئةخلاقى خؤى
لة
كاروبارةكان
، رةفتار
بكات . 8 ئةنجام دادثةروةرى
وةك يةكيَك
لة
ثيَداويستية
سةرةكيةكانى
كؤمةلَطاى
كؤن و
سةردةميةكان
دا هةر لة
كؤنةوة قسةى
لة سةر كراوة
، لةو كاتةوة
كة وةك
ئةمريَكى
بان زةمينى
سةيرى
كراوةو لةو
ديدطايةوة
تةنيا هيَزة بان
زةمينيةكان
بوون بة
جيَطير
بوونى دادثةروةرى
حوكمى
كؤمةلَطايان
كردووة.
بةلآم ئةو كاتة
دادثةروةرى
دةبيَتة
وشةيةكى
جيَطاى باس و
ليَدوان كة
دةبيَتة
ئةمريَكى
ثةيوةست بة
مرؤظةوةو
لةم بوارةدا
ئةرةستوو
هةولأ دةدات
لة ريَطاى
دادثةروةريةوة
مرؤظةكان
ثةيوةست كات
بة
دةولَةتةوة
و دواتر
دادثةروةرى
وةك فةزيلةتيَك
كة بة
هاوسةنطى لة
طةلأ ياسادا
مافى
تاكةكان
دةستةبةر
دةكان. هةوةها
دادثةروةرى
وةك
ئةمريَكى
تاقانة ناتوانىَ
بةختةوةرى و
شادى بؤ
هاوشاريان
دابين بكات ،
بؤية لة
ليَدوانة سةردةميةكان
دا بؤ
دادثةروةرى
بة تيَرو
تةسةلى باس
لة
ضةمكةكانى
ماف و ياساو
ئةخلاق و ئازادى
و بةرابةرى و
برايةتى و...
دةكرآ هةر
لةم بوارةدا
دادثةروةرى
وةك مافيَكى
مرؤيي كة لة فؤرِمى
ئاساييةوة
بةرةو
فؤرِميَكى
ياسايي و
ئةنجامة نوآ
و
ثيَشكةوتوةكانى
مرؤظ هةنطاو دةنآ كة دواتر
ئةو مافة
هةموو ئةو
ئيمكاناتانة
دةطريَتةوة
كة لة ناو
كؤمةلَطادان.
بة واتايةكى
تر مافى
هةموو كةسة
لة دابةش
كردنى
ئةركةكان،
بةرذةوةنديةكان،
بارودؤخةكان،
ثلةوثاية،
كارو ثيشة،
داهات، سةروةت
و
سةرضاوةكانى
بةرهةم
هيَنان و ...
ئاورِى
ليَبدريَتةوة
بؤ ئةوةى
هةست بة
بوونى
دادثةروةرى
بكات. هةر بؤية
ثيَويست
دةكات هةرضى
زوتر
كؤمةلَطاكان
لة حالَةتى
كؤن و
تةقليدى
بيَنة
دةرةوةو بة
ثشت بةستن
بةياساو
ريزطرتن
ليَى لة
ريَطاى حكومةتيَكى
تةندروستةوة
ذيانى
هاوشاريان
بةرةو دؤخي
مةدةنى و
ثيَشكةوتووى
خؤي هةنطاو
بيَنىَ . هةر
لةم
بةستيَنةدا
ثيَويستة
هاوشاريان لة
ثرِؤسةى
ثةروةردةيي
و فيَركارى
بنةماكانى
ئةخلاق و
ئازادى
و...بةشدار بن و
لة مافةرِةواكانى
خؤيان لة
كاتى
نةبوونى
دادثةروةرى
دا بيَدةنط
نةبن. واتا
سةرةرِاى
ئةوةى
بةشيَكى طرنط
لة
دادثةروةرى
دةكةويَتة
ئةستؤي
دةولَةت بةشيَكيشي
لة ريَطاى
هوشيارى
خةلَكةوةية. 1 - فرهنگ
اندیشه سیاسی،
ترجمه خشایاردیهیمی،
چاپ اول، چاپ
غزال، ( لة
نوسيني
وتاريَكي موريس
دي فؤركيش) ص221 2 - هةمان
سةرضاوة ص 235 3 - - Nasour .
com بهرام محيي .
اندشة عدالت نزد
كارل پوپر 4
- استیون
تانسی،
مقدمات سیاست،
ترجمه، هرمز
همایون، چاپ
دووم، چاپ
غزال، تهران 1383 5
- ـ حسینعلی
نوذری،
بازخوانی
هابرماس،
چاپ اول،
چاپخانئ
چشمه ،
تهران، 1381ص 209- 210- 6
- حسینعلی
نوذری ،
هةمان
سةرضاوة ل 80- 81 7
- استیون
تانسی،
هةمان
سةضاوة، ص 105- 106 8 - محمد
رفیع محمودیان،
اخلاق و
عدالت، چاپ
اول ،
انتشارات
طرح نو،
تهران، 1380، صص 153-
154 |
خانه
کارگاه
داستان
شعر
مقاله
گزارش
گفتگو
کتاب
فستیوال
پیوندها